Η ζωή και το έργο του

"Από μικρός μαθήτευσε κοντά στον πατέρα του Σωτήρη Σπαθάρη. Αρχισε να δίνει παραστάσεις στις αρχές της δεκαετίας του '40 και μεταπολεμικά αναδείχτηκε σε έναν από τους σημαντικότερους Έλληνες καραγκιοζοπαίχτες. Σημαντική ήταν η συνεισφορά του στην καταγραφή της τέχνης του Καραγκιόζη, με ηχογραφήσεις παραστάσεων (από το 1962), καταγραφή και «στερεότυπη» έκδοση έργων από μεταγραφές των σημειώσεων των τετραδίων του πατέρα του κ.λπ., καθώς και με την οργάνωση από το 1995 του Σπαθάρειου Μουσείου θεάτρου Σκιών, στο Μαρούσι, όπου εκτίθεται η συλλογή από φιγούρες του πατέρα του, δικές του και άλλων. Ζώντας την εποχή τής παρακμής αυτής της μορφής παραδοσιακής τέχνης, προσπάθησε να την ανανεώσει και να διατηρήσει την ικανότητα της να προσαρμόζεται, τεχνικά, μορφικά και θεματικά. Η κυκλοφορία όμως εικονογραφημένων φυλλαδίων και δίσκων, οι σειρές παραστάσεων Καραγκιόζη στο ραδιόφωνο και αργότερα στην τηλεόραση (από το 1966), παρά την απήχηση που είχαν στο κοινό, δεν μπόρεσαν να κρατήσουν ζωντανό το «λαϊκό» και προφορικό χαρακτήρα αυτής της παράδοσης, που σταδιακά αποκτά αφενός όλο και περισσότερο λόγια μορφή και αφετέρου ένα χαρακτήρα αποκλειστικά παιδικού θεάματος.

Έδωσε παραστάσεις σε όλη την Ελλάδα και στο εξωτερικό σε Διεθνή Φεστιβάλ θεάτρου: περιοδεία σε ΗΠΑ, Καναδά, Κούβα, 1953· Ν. Υόρκη, 1956· Βρυξέλλες, 1958· Παρίσι, 1959, 1980· Ρώμη, 1960, 1962, 1984, 1992· Λονδίνο, 1971, 1984· Γενεύη, 1972· Στοκχόλμη, 1978, 1991· Μόναχο, 1979· Μασσαλία, 1981· Ανατολικό Βερολίνο, 1982· Γλασκώβη-Εδιμβούργο, 1984· Νυρεμβέργη, 1985· Ουτρέχτη, 1985· Ραβέννα, 1988· Νίκαια-Toulouse-Κάννες, 1989· Στουτγκάρδη, 1995· University East England, Κέμπριτζ, 1997 κ.α.

Φιλοτέχνησε επίσης έργα ζωγραφικής στο πλαίσιο της τέχνης του Καραγκιόζη και γενικότερα της αφελούς τέχνης, όπου απεικονίζει ιστορικά θέματα, ήρωες της Επανάστασης του '21 ή μεταφέρει σ' αυτά σκηνές και ήρωες του θεάτρου Σκιών.

Έχει παρουσιάσει το έργο του σε ατομικές και σε ομαδικές εκθέσεις (Πανελλήνιες 1952, 1971, 1973, 1975· Griechische Naive, Museum am Ostwall, Ντόρτμουντ, 1978· Five artists. Towards the Myth, Στοκχόλμη, 1986· «Ουτοπία» -με το Ν. Κέννεντυ-, Αίγινα, 1993).

Έργα του βρίσκονται στην ΕΠΜΑΣ κ.α. Σκηνοθέτησε επίσης θεατρικές παραστάσεις και φιλοτέχνησε σκηνικά για το θέατρο Μέγας Αλέξανδρος, Ελληνικό Χορόδραμα, 1950· Μέγας Αλέξανδρος , θέατρο Σοφίας Βέμπο, 1954 · Το ταξίδι του Γ. θέμελη, ΚΘΒΕ, 1965· Ο Καραγκιόζης Δικτάτορας , του Γ. Γιαννακόπουλου, 1969· Το μεγάλο μας τσίρκο, του Ι. Καμπανέλλη, 1972 κ.ά.). Προσπαθώντας να ανανεώσει το θέατρο Σκιών και να το συνδέσει με το αρχαίο θέατρο, ανέβασε τους Βάτραχους του Αριστοφάνη, την Ιφιγένεια εν Αυλίδι του Ευριπίδη, και στην τηλεόραση την Οδύσσεια του Ομήρου. Έχει εικονογραφήσει βιβλία, ημερολόγια κ.ά. Είναι μέλος του ΕΕΤΕ."

(Λεξικό ελλήνων καλλιτεχνών. Αθήνα: Μέλισσα, 2000)

Ο Σπαθάρης συνεργάστηκε με τον Διονύση Σαββόπουλο το 1973 στο Κύτταρο, το1992 στο Ρεξ και σε πολλές συναυλίες του καλλιτέχνη. Επίσης με τον Λουδοβίκο των Ανωγείων και τον Ψαραντώνη παρουσίασαν με τον δικό τους τρόπο τον «Ερωτόκριτο» του Βιτζέντζου Κορνάρου. Άλλες συνεργασίες τυο καλλιτέχνη στον μουσικό χώρο ήταν ήταν τα τρία τραγούδια με τον τίτλο «Εμένα φίλε με λένε Καραγκιόζη», (στίχοι Ν. Γκάτσου - μουσική Σ. Ξαρχάκου), το τραγούδι «Για την Ελλάδα ρε γαμώτο» του Στέλιου Φωτιάδη και «Η εκδίκηση του Καραγκιόζη» του συγκροτήματος Modern Fears.

Ο καλλιτέχνης έπαιξε επίσης σε μερικές κινηματογραφικές ταινίες, όπως στο «Πικρό Ψωμί» του Γ. Γρηγορίου (1950), στον «Εξυπνότερο άνθρωπο του κόσμου» (1950), στην «Κιβωτό» μαζί με την Μελίνα Μερκούρη και τον Μίνω Αργυράκη (κινούμενα σχέδια 1956), στον «Μέγα Αλέξανδρο» του Γ. Ζερβουλάκου (1960), στο «Τεριρέμ» του Α. Δοξιάδη (1992) κτλ.

Ο Ευγένιος Σπαθάρης πέθανε σε ηλικία 85 ετών το Σάββατο 9 Μαίου 2009, μετά από ατύχημα που είχε κατά την προσέλευσή του στο Ινστιτούτο Γκαίτε.

Βιβλία και άρθρα για τον Καραγκιόζη και το Θέατρο Σκιών στη Βιβλιοθήκη

• Γιαγιάννος, Απόστολος, Αρ. Γιαγιάννος και Ι. Δίγκλης. Ο κόσμος του Καραγκιόζη. Αθήνα: Ερμής, 1976-1977. [ART 791.53 ΓΙΑ]
• Δαμιανάκος, Στάθης. Παράδοση ανταρσίας και λαϊκός πολιτισμός. Αθήνα: Πλέθρον, 1987. [398.09495 ΔΑΜ]
• Δερμεντζόπουλος, Χρήστος, επιμ. Όψεις του λαϊκού πολιτισμού: μνήμη Στάθη Διαμανάκου. Αθήνα: Πλέθρον, 2007. [398.09495 ΟΨΕ]
• Επιθεώρηση Παιδικής Λογοτεχνίας. Πανελλήνιο Συνέδριο (1ο : 12-13 Νοεμβρίου 1988 : Καρδίτσα). Το παιδικό θέαμα. Αθήνα: Καστανιώτης, 1989. [792.0226 ΠΑΝ]
• Ιωάννου, Γιώργος. Ο Καραγκιόζης. 3 τ. Αθήνα: Ερμής, 1971-1972. [791.5 ΚΑΡ]
• Καλονάρος, Παναγιώτης Π. Η ιστορία του Καραγκιόζη. Αθήνα: Ευκλείδης, 1977. [791.5 ΚΑΛ]
• Καρτσωνάκης (Νάκης), Νίκος. Θεόφιλος, Σικελιανός, Σαββίδης, Απάρτης, Λαϊκός καλλιτέχνης, Καραγκιόζης, Ηχώ της Σμύρνης, Λαϊκή αγιολογία. Αθήνα: Το Ελληνικό Βιβλίο, 1974. [898 ΚΑΡ]
• Κιουρτσάκης, Γιάννης. Καρναβάλι και Καραγκιόζης: οι ρίζες και οι μεταμορφώσεις του λαϊκού γέλιου. Αθήνα: Κέδρος, 1995. [791.53 KIO]
• Σπαθάρης, Ευγένιος. «Ο Καραγκιόζης προφήτης». Θεατρικά 1 (1971): σ. 425-437.
• Σπαθάρης, Σωτήρης. Απομνημονεύματα: η τέχνη του Καραγκιόζη. Αθήνα: Πέργαμος, 1969. [Β ΣΠΑ]

Σχετικοί σύνδεσμοι

• "Εμένα φίλε, με λένε Καραγκιόζη"
• Ευγένιος Σπαθάρης: συνέντευξη στον Δαυίδ Ναχμία (στο You Tube)
• Θανάσης Βέγγος - Ευγένιος Σπαθάρης (στο You Tube)
• Ο Καραγκιόζης είναι ίδιος ο Έλληνας με τα τερτίπια του, με τα προτερήματα και τα ελαττώματά του
  Άρθρο της Μαρίας Σαντιξή στην τοπική εφημερίδα Η Νέα Ερυθραία κάθε εβδομάδα on line
• Σπαθάρειο Μουσείο

31 Αυγούστου 2009