Η ζωή και το έργο του Antonio Tabucchi, Συγγραφέας O Antonio Tabucchi Ο Αντόνιο Ταμπούκι είναι συγγραφέας περισσότερων από είκοσι μυθιστορημάτων, συλλογών διηγημάτων και δοκιμίων. Κατάγεται από αγροτική οικογένεια και μεγάλωσε σε ένα μικρό χωριό της Τοσκάνης. Γεννημένος στην Πίζα το 1943, υπήρξε ο επιμελητής των ιταλικών εκδόσεων του Φερνάντο Πεσσόα (1888-1935) η μορφή του οποίου εμφανίζεται συχνά στο έργο του Ταμπούκι. Έχει βραβευτεί με πολλά διεθνή βραβεία στην Ιταλία, στη Γαλλία, στην Γερμανία και αλλού. Μέχρι πρόσφατα δίδασκε στο Πανεπιστήμιο της Σιένας ως ειδικός της πορτογαλικής λογοτεχνίας, ενώ αρθρογραφεί σε πολλές ιταλικές και ξένες εφημερίδες και περιοδικά. Ο Ταμπούκι αποτελεί την επίσημη πρόταση του Italian Pen Club στη Σουηδική Ακαδημία για το βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας. Το εξώφυλλο του βιβλίου "Έτσι ισχυρίζεται ο Περέιρα" Το ενδιαφέρον του για την Πορτογαλία ενέπνευσε αναμφισβήτητα και το ιστορικό μυθιστόρημα "Έτσι ισχυρίζεται ο Περέιρα" που διαδραματίζεται στην Πορτογαλία του 1938, ενώ μαίνεται ο ισπανικός εμφύλιος και κυοφορείται ο Β΄Παγκόσμιος Πόλεμος. Ο επώνυμος ήρωας έχει διατελέσει αστυνομικός συντάκτης σε εφημερίδες της Λισαβόνας αλλά πλέον ασχολείται με το πολιτιστικό ρεπορτάζ και ζει αποστασιοποιημένος από το πολιτικό σκηνικό της εποχής. Ο μοναχικός ήρωας του Ταμπούκι καταναλώνει τεράστιες ποσότητες λεμονάδας, είναι υπέρβαρος, καρδιoπαθής και δυσκίνητος. Το "Έτσι ισχυρίζεται ο Περέιρα" κυκλοφόρησε στην Ελλάδα το 1997 και μεταφέρθηκε στο σινεμά με πρωταγωνιστή τον Μαρτσέλο Μαστρογιάνι. Η πιο πρόσφατη από τις πολλές επισκέψεις του Ταμπούκι στην Ελλάδα πραγματοποιήθηκε το Μάιο του 2011. Στα πλαίσια των εκδηλώσεων Megaron Plus μίλησε στο Μέγαρο Μουσικής με συνομιλητή τον μεταφραστή του Ανταίο Χρυσοστομίδη με αφορμή την έκδοση στα ελληνικά του τελευταίου του βιβλίου "Ταξίδια και άλλα ταξίδια. Από συνέντευξη που παραχώρησε στο Βασίλη Καλαμάρα της Ελευθεροτυπίας αντιγράφουμε:

Ποιος από τους τόπους που έχετε επισκεφτεί είναι ιδανικός για συγγραφή;

«Κουβαλάω πάντα στην τσέπη μου ένα μικρό σημειωματάριο. Μόλις μου έρθει μια ιδέα την καταγράφω αμέσως, όπου κι αν βρίσκομαι: σ' ένα ξενοδοχείο, σ' ένα καφενείο, σ' ένα τοπίο».

Δεν υπάρχει ιδανικός τόπος;

«Οχι. Είναι μια πλατωνική έννοια. Παραδείγματος χάριν, άλλοτε κάνει ζέστη και μας τσιμπάνε κουνούπια, άλλοτε μας παίρνει τ' αυτιά ο θόρυβος (γελάει). Η λογοτεχνία από τη φύση της δεν είναι στατική, είναι πλάνητας».

Ποιοι χώροι κινητοποιούν τη φαντασία σας;

«Υπάρχουν σπίτια στα οποία νιώθω καλά, κλείνομαι μέσα και συγκεντρώνομαι. Το ένα είναι το δικό μου στην Τοσκάνη, το άλλο ένα αγροτικό στη νότια Πορτογαλία».

Ο συγγραφέας έχει πατρίδα;

«Ο κάθε συγγραφέας κατοικεί στη γλώσσα του και η ιταλική γλώσσα είναι η πατρίδα μου. Πατρίδα δεν είναι μόνο τα σύμβολα, τα διαβατήρια και οι σφραγίδες. Η γλώσσα είναι ένας τόπος, όπου νιώθεις πολύ άνετα. Είναι σαν το σαλιγκάρι, το οποίο μπορεί να ταξιδεύει σε όλον τον κόσμο, όμως, πάντα κουβαλάει μαζί του το κέλυφος, γιατί είναι το σπίτι του».

Ο ιταλικός Νότος εξακολουθεί να είναι φτωχός και υπηρέτης του πλούσιου Βορρά;

«Ο Νότος υποφέρει από τη δύναμη και την ανάπτυξη που έχει ο Βορράς. Αυτό ξεκίνησε, κατόπιν επιλογής της ιταλικής κυβέρνησης, κατά τις δεκαετίες του '50 και του '60, με την εκβιομηχάνιση του Βορρά και την εσωτερική μετανάστευση που επέφερε. Αυτή η επιλογή οδήγησε σε μεγαλύτερη φτώχεια το Νότο. Ομως, ο Βορράς υποφέρει από φτώχεια πνευματική και δημιουργική. Ο οικονομικός πλούτος του δεν αντιστοιχεί σε ηθικό».

Η οικονομική κρίση σε Ιρλανδία, Πορτογαλία, Ισπανία και Ελλάδα μήπως θα συμπαρασύρει και τον ιταλικό Νότο;

«Την κατάσταση πρέπει να την παρομοιάσουμε μ' ένα μεγάλο ψάρι, που τρώει κι όλο τρώει κι όλο τρώει».

Τι όνομα έχει αυτό το ψάρι;

«Παιχνίδια επενδυτών, χρηματιστών και τραπεζών. Με τον φιλελευθερισμό, που έχει επικρατήσει στην οικονομία, δημιουργείται μια εικονική δύναμη, που δεν αντιστοιχεί στην πραγματική δύναμη του χρήματος. Η Ευρώπη διεξάγει εκτός των συνόρων της πόλεμο με βόμβες και εντός δίνει οικονομικές μάχες».

Από την ομιλία του Ταμπούκι στο Μέγαρο Μουσικής ο Γρηγόρης Μπέκος του Βήματος σημειώνει σχετικά με την έννοια του ταξιδιού:

«Το ταξίδι είναι μια ιδιαίτερη διάσταση της ζωής μας. Οι λογαριασμοί της ζωής μας έχουν να κάνουν με το χρόνο. Τα ταξίδι είναι μια ανακωχή ανάμεσα σε μας και το χρόνο, μια εκεχειρία αν θέλετε. Ο χρόνος στο ταξίδι παρουσιάζει το εξής πλεονέκτημα για μας: είναι μια μικρή αιωνιότητα τσέπης».

«Τα ταξίδια αφήνουν ίχνη, αποτυπώματα μένουν πάντα, όσα μας ακουμπάνε μας επηρεάζουν αλλά είναι και η φαντασία που συνεχίζει να δουλεύει. Δεν πιστεύω σ’ αυτούς που λένε ότι έχουν εφεύρει τον κόσμο. Άλλωστε πάντα μιλάμε στις πλάτες των άλλων που πέρασαν, χωρίς να το γνωρίζουμε. Έχω κάνει ταξίδια και ταξίδια. Έχω ταξιδέψει σε μια χώρα και η χώρα αυτή εξαφανίστηκε από πάνω μου μετά μ’ ένα ντους. Υπάρχουν και χώρες που με χάραξαν. Οι άνθρωποί τους με χάραξαν, οι σχέσεις που έφτιαξα, οι φιλίες μαζί τους. Οι χώρες είναι οι άνθρωποι, όχι τα τοπία. Πάντα πριν τη χώρα θυμάσαι τα άτομα».

Για τη λογοτεχνία

«Η λογοτεχνία προσπαθεί να καταλάβει κάτι το οποίο όμως δε θα καταλάβει ποτέ. Το έχει πει ωραία ο Ρολάν Μπάρτ. Η λογοτεχνία είναι σαν τη πέτρα της Μπολόνια. Τη μέρα απορροφά το φως και τη νύχτα το εκπέμπει για να φωτίσει το σκοτάδι. Η επιστήμη είναι ακατέργαστη. Η ζωή είναι λεπτεπίλεπτη. Και για να γεφυρωθεί το κενό χρειαζόμαστε τη λογοτεχνία. Η λογοτεχνία είναι μια μεγάλη κοιλιά που χωράει τα πάντα, τις μικρές και τις μεγάλες ιστορίες, τα ασήμαντα αλλά και τις μάχες ή τις επαναστάσεις, διηγείται τα πάντα, ακόμα και την ιστορία της ιστορίας, δεν έχει κανόνες, δε μπαίνει σε καλούπια»

Για την κουλτούρα της προφορικής παράδοσης

«Άκουγα ιστορίες για τα χαρακώματα του Α' Παγκοσμίου πολέμου, άκουγα τους παλαιότερους που απάγγελναν τη Θεία Κωμωδία που την ξέρανε απ' έξω. Ο πολιτισμός ξεκίνησε με το λόγο, τη φωνή που είναι ζωντανή, η φωνή είναι σε ανώτερο επίπεδο απ' τη γραφή. Ο Σωκράτης δεν έγραψε, ούτε ο Χριστός»

Για την παρέμβαση του συγγραφέα στα δημόσια πράγματα

«Έχω διαβάσει τον Αριστοτέλη που είπε ότι ο άνθρωπος είναι ζώο πολιτικό. Θα έλεγα πάντως πως μέσα απ' τα βιβλία είναι δύσκολο να κάνεις πολιτική. Το βιβλίο επηρεάζει αργά τις συνειδήσεις. Αν θέλεις να παρέμβεις πολιτικά το κάνεις με ένα άρθρο σε μια εφημερίδα»

Για την έννοια της στράτευσης

«Ας δούμε την έννοια της στράτευσης. Αν υπάρχουν πράγματα που σε κάνουν να αγανακτείς από ηθική άποψη και αντιδράς είναι κι αυτό μια αντίδραση πολιτική, όταν μάλιστα είσαι συγγραφέας και μπορείς να εκφράσεις αλλά και να κοινοποιήσεις πιο εύκολα τη γνώμη σου. Η πραγματική στράτευση είναι να αναλαμβάνεις μια δέσμευση απέναντι στον εαυτό σου. Αν νιώθεις ένα ηθικό καθήκον να μιλήσεις για τους μετανάστες, πράξε το με ειλικρίνεια. Αλλά σκεφτείτε, κάποιος ξυπνά το πρωί και βλέπει τη θάλασσα. Ξαφνικά του δημιουργείται η επιθυμία να γράψει για τη θάλασσα. Παρότι λοιπόν θέλει να μιλήσει για τη θάλασσα αρχίζει να γράφει για τους μετανάστες. Όχι! Αυτό είναι κίβδηλο, μιλάς μόνο γι' αυτό που θέλεις».

Για τον ανθρώπινο πόνο στην τέχνη του

«Η λογοτεχνία είναι ένα είδος κοσμικής προσευχής για κάποιον που δεν πιστεύει. Η αφήγηση του πόνου, το να αρθρώσουμε τον πόνο είναι σημαντικό για να μπορέσουμε να αντέξουμε κάτι. Όταν κάτι μένει μέσα μας αγριεύει. Αν βγει αυτός ο πόνος για μια απώλεια η λογοτεχνία έχει καταφέρει κάτι, έχει δώσει ένα είδος παρηγοριάς. Προφανώς όμως και η λογοτεχνία γεννιέται απ' τη χαρά. Στη ζωή υπάρχουν δυο λύσεις: είτε να κλάψεις είτε να γελάσεις».

Ο Έλληνας μεταφραστής και φίλος του Ανταίος Χρυσοστομίδης αναφέρει: «Όλα τα ταξίδια του Ταμπούκι έχουν σχέση με την αυτογνωσία. Και, συχνά, η αυτογνωσία έχει σχέση με τη μυθική εικόνα του τελικού προορισμού, αφού ο μύθος πολλές φορές είναι πιο πραγματικός από την πραγματικότητα, και άρα λειτουργεί ως καταλύτης για χαμένες ζωές, για κρυφές ανάγκες, για τις πιο μύχιες εξερευνήσεις στον ανθρώπινο λαβύρινθο. Οι λαβύρινθοι αρέσουν στον Ταμπούκι, και τα ταξίδια μερικές φορές είναι λαβύρινθοι που άλλοτε έχουν την Αριάδνη τους, άλλοτε όχι. Σαν εκείνη την υπέροχη ιστορία από το «Παιχνίδι της Αντιστροφής», όπου ένας ανώτερος Πορτογάλος κρατικός υπάλληλος πηγαίνει στην καρδιά της Αφρικής για να κάνει κάτι εξαιρετικά βαρετό όπως είναι μια απογραφή, και βρίσκει στην καρδιά της ζούγκλας έναν τρελό που παίζει και σκηνοθετεί εκπληκτικά Σαίξπηρ. Μόνο που ο τρελός δεν είναι τρελός, είναι ένας μεγάλος ηθοποιός που έκανε το δικό του μεγάλο ταξίδι, τη δική του μεγάλη απόδραση προς το πουθενά, κουβαλώντας μαζί του μονάχα την τέχνη του, και το πάθος της τέχνης του».