Το Κολλέγιο με μια ματιά

Ομιλία στο Οικονομικό Φόρουμ των Δελφών




Οικονομικό Φόρουμ Δελφών
(3 Μαρτίου 2018)

«Εκπαιδευτική Πολιτική: Απαραίτητες Μεταρρυθμίσεις για Υψηλά Αποτελέσματα»

 

 

Μια δεύτερη ματιά στην Ανώτατη Εκπαίδευση

Οι απόψεις που καταθέτω σήμερα είναι καθαρά προσωπικές και δεν εκπροσωπούν απαραίτητα τις θέσεις του Κολλεγίου Αθηνών, στο οποίο πρόσφατα ξεκίνησα, ούτε του Κολλεγίου Ανατόλια από το οποίο έρχομαι, μετά από μια δεκαετία υπηρεσίας.

Στο Κολλέγιο Αθηνών με έχει εντυπωσιάσει το γεγονός πως την περασμένη χρονιά, το 57% των αποφοίτων μας, έκαναν αίτηση σε πανεπιστήμια του εξωτερικού και όλοι τους έγιναν αποδεκτοί. Αν και κάποιοι μαθητές είχαν το εξωτερικό ως μια εναλλακτική επιλογή στην περίπτωση δεν ήταν επιτυχείς στις πολύ ανταγωνιστικές Πανελλήνιες Εξετάσεις, τελικά πήγαν στο Ηνωμένο Βασίλειο λόγω της κοντινότερης απόστασης και του χαμηλότερου κόστους, ενώ αρκετοί πήγαν και στις ΗΠΑ.

Στην Δήλωση Αποστολής του Κολλεγίου αναφέρεται μεταξύ άλλων: «…να προσφέρει παιδεία ανώτατου επιπέδου -με διεθνή κριτήρια- και να καλλιεργεί στους μαθητές του εκείνες τις ικανότητες της ψυχής, του σώματος και του πνεύματος που είναι αναγκαίες για κάθε υπεύθυνο πολίτη της Ελλάδας και του κόσμου…»

Και όμως, εκπληρώνει η φυγή που περιέγραψα πιο πριν, την αποστολή αυτή; Μια ικανοποιητική απάντηση θα ήταν πως οι απόφοιτοί μας μια μέρα θα επιστρέψουν από το CalTech, το MIT, το Stanford και τα Ivy League πανεπιστήμια, όπως και από το Oxford και το Cambridge με δεξιότητες απαραίτητες ώστε να γίνουν μελλοντικοί ηγέτες στην Ελλάδα. Αλλά είναι έτσι;

Υπηρέτησα κάποτε στην επιτροπή Fulbright για τις ελληνικές υποψηφιότητες μαθητών που ήθελαν να κάνουν μεταπτυχιακές σπουδές στις ΗΠΑ. Μου έκανε εντύπωση μία περίπτωση πολλά υποσχόμενης υποψήφιας για το Δημοσιογραφικό Τμήμα του Πανεπιστημίου της Columbia, η οποία απέρριψε τη γενναιόδωρη υποτροφία του Fulbright, προκειμένου να αποφύγει την υποχρέωση να επιστρέψει στην πατρίδα της, και βρήκε στη συνέχεια αλλού χρηματοδότηση για τις σπουδές της. Τώρα στα τριάντα της, βρίσκεται σε ηγετική θέση στο ρεπορτάζ Τεχνολογίας της εφημερίδας Wall Street Journal, ενώ τα απογεύματα εργάζεται ως καθηγήτρια Δημοσιογραφίας στο Πανεπιστήμιο Fordham. Είναι δύσκολο να την προσελκύσει κανείς πίσω στην πατρίδα της. Ωστόσο είμαι υπερήφανος γιατί εδώ και 70 χρόνια, το πρόγραμμα Fulbright στην Ελλάδα έχει δώσει υποτροφίες για σπουδές στις ΗΠΑ σε περισσότερους από 100 μαθητές του Κολλεγίου Αθηνών, με την προϋπόθεση αυτοί να επιστρέψουν πίσω. Παρά την επιτυχία αυτή, υπάρχει σήμερα σοβαρή διαρροή επιστημονικού δυναμικού (brain drain).

Με εντυπωσιάζει η διαφορά ελληνικής και κινεζικής πολιτικής σχετικά με τους φοιτητές που σπουδάζουν στο εξωτερικό. Οι κινέζοι φοιτητές, αποτελούν πλέον το 32% στις διεθνείς εγγραφές στις ΗΠΑ με το 20% να βρίσκεται σε επίλεκτα τμήματα στα καλύτερα Αμερικανικά πανεπιστήμια. Στο τέλος των μεταδιδακτορικών τους σπουδών, συνήθως σε ανώτατα STEM πεδία, συχνά δελεάζονται να επιστρέψουν πίσω, μετά από προσφορές εργαστηρίων υψηλής τεχνολογίας, που δεν συναντάμε ούτε καν στις ΗΠΑ. Σε αυτές τις περιπτώσεις οι ΗΠΑ χάνουν, αφού στερούνται των ικανοτήτων και των πιθανών συνεισφορών τους.


Από την άλλη, ο Έλληνας απόφοιτος συνήθως πασχίζει να βρει εργασία και εξαναγκάζεται από τον οργανισμό αναγνώρισης ακαδημαϊκών τίτλων ΔΟΑΤΑΠ, πρώην ΔΙΚΑΤΣΑ, να συμπληρώσει τα πτυχία που έχει πάρει από το
 Stanford ή το Cal Tech με επιπλέον σπουδές ώστε να πληροί τις αυστηρές Ελληνικές επαγγελματικές απαιτήσεις. Αν και ο ΔΟΑΤΑΠ έχει γίνει πιο ευέλικτος τα τελευταία χρόνια, το αποτέλεσμα είναι να χάνονται πολύτιμα χρόνια και οι απόφοιτοι να αποκλείονται από μια σειρά σημαντικών επαγγελμάτων. Σε αυτές τις περιπτώσεις, δυστυχώς για την Ελλάδα, η Αμερική κερδίζει, αποκομίζοντας τα οφέλη για την οικονομία της από τις σπουδές και το επίπεδο των φοιτητών. Οραματίζομαι λοιπόν μεταρρυθμίσεις που θα δίνουν κίνητρα αντί να τιμωρούν τους Έλληνες που επιστρέφουν στην χώρα τους.


Θα μείνω για λίγο ακόμα στο θέμα Κίνας και Ελλάδας. Πουθενά δεν έχω δει περισσότερες θυσίες γονέων που να εμπλέκονται προσωπικά ή να δίνουν τέτοιο βάρος στην εκπαίδευση των παιδιών τους από ό,τι στην Κίνα και την Ελλάδα. Αυτό είναι πραγματικά αξιοθαύμαστο αλλά παραδόξως και στις δύο περιπτώσεις, υποβαθμίζει τα εκπαιδευτικά τους συστήματα. Στην Κίνα το φαινόμενο των «μαμάδων – τίγρεων» και το «ζωής ή θανάτου», τρομακτικό σύστημα των Εθνικών Εξετάσεων διάρκειας δύο ημερών για την Είσοδο στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση ή αλλιώς
 GAO KAO, απειλεί την υγεία, τη λογική ακόμα και την ίδια την ζωή τους.

Παρομοίως στην Ελλάδα, η υπερβολική εξάρτηση στα ιδιαίτερα μαθήματα και τα φροντιστήρια, ώστε να δώσουν στα παιδιά το ανταγωνιστικό πλεονέκτημα για την είσοδο στα πανεπιστήμια, αποτελεί πρόταση δυσπιστίας στο εκπαιδευτικό σύστημα, δημόσιο και ιδιωτικό. Στερεί από την νεολαία τη χαρά της μάθησης και την προσωπική εξέλιξη. Όπως και με το σύστημα GAO KAO στην Κίνα, το «στρίμωγμα» στις Πανελλαδικές εξετάσεις υποβαθμίζει τα παιδιά αλλά και την ουσία της Παιδείας. Υποτιμά όχι μόνο το εκπαιδευτικό σύστημα αλλά οδηγεί σε διαφθορά σχολεία, ιδιωτικά και δημόσια, όπου η πίεση προς τους καθηγητές να κάνουν ιδιαίτερα μαθήματα στους μαθητές τους είναι έντονη, μια πρακτική παράνομη που είναι απίθανο να διωχθεί ή να εκριζωθεί.


Αν και τώρα οι απόφοιτοι του Λυκείου έχουν απ’ ευθείας πρόσβαση σε πανεπιστήμια κύρους στο εξωτερικό όπως το
 Imperial College στο Λονδίνο, το οποίο διοικεί η Δρ. Γκαστ, μονάχα με το απολυτήριό τους και καμία εξωτερική πιστοποίηση όπως οι πανελλαδικοί βαθμοί ή το GCE, ωστόσο πιστεύω ότι το International Baccalaureate Diploma Program, παραμένει, η καλύτερη δυνατή προετοιμασία για την είσοδο στα πανεπιστήμια στις ΗΠΑ και το Ηνωμένο Βασίλειο. Η εμπειρία μας έχει δείξει πως οι μαθητές του ΙΒ είναι εξοπλισμένοι με τον καλύτερο δυνατό τρόπο για να μπουν και να πετύχουν στα ανώτατα ξένα πανεπιστήμια, αφού γνωρίζουν από πριν τι να περιμένουν σε ακαδημαϊκό επίπεδο. Το ΙΒ πρέπει να επεκταθεί στην Ελλάδα πέρα από τα λιγοστά ιδιωτικά σχολεία στην Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη, όπου μέχρι σήμερα προσφέρεται.

Η επιλογή μεταξύ πανεπιστημιακών σπουδών στην Ελλάδα ή στο εξωτερικό αναπόφευκτα φέρνει στην επιφάνεια το θέμα της ιδιωτικής, μη κερδοσκοπικής εκπαίδευσης στην Ελλάδα. Το Ελληνικό Σύνταγμα ορίζει πως όλη η τριτοβάθμια εκπαίδευση στην Ελλάδα είναι δημόσια και η ιδιωτική, μη κερδοσκοπική επιλογή έχει ξεκάθαρα επιβραδυνθεί από την κυριαρχία του δημόσιου τομέα.

Υπάρχει επίσης διάχυτη η παρανόηση πως μονάχα παραρτήματα των υπαρχόντων αμερικανικών πανεπιστημίων έχουν την απαραίτητη ακαδημαϊκή ποιότητα, το ειδικό βάρος και το κύρος. Στην πραγματικότητα η πιστοποίηση των παραρτημάτων από τις 6 Αμερικανικές περιφερειακές υπηρεσίες διαπίστευσης γίνεται εκ των υστέρων και τα παραρτήματα είτε στην Ελλάδα είτε στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, δεν περιλαμβάνονται στις περισσότερες επισκέψεις πιστοποίησης. Έτσι, τα παραρτήματα πανεπιστημίων που έχουν αντιμετωπίσει σκάνδαλα και έχουν κλείσει, στην Ελλάδα και αλλού, αναπόφευκτα πάσχουν από έλλειψη πιστοποίησης και της λεπτομερούς εποπτείας που την συνοδεύει. Στην Ελλάδα μονάχα λίγα εκπαιδευτικά κέντρα όπως το American College στη Θεσσαλονίκη, μέρος του Ανατόλια και το American College of Greece (Deree), έχουν παρόμοια πιστοποίηση με το Harvard, το Princeton, το MIT. Αυτά τα πιστοποιημένα, μη κερδοσκοπικά ιδιωτικά κολέγια, παρά το δυσμενές ρυθμιστικό περιβάλλον, παίζουν σημαντικό ρόλο στην προσέλκυση τόσο Ελλήνων όσο και αλλοδαπών μαθητών, όπως και οι 43 μαθητές του Deree που βρίσκονται σήμερα εδώ στο κοινό, με καθαρό οικονομικό όφελος για την Ελλάδα.

Για αυτό και οραματίζομαι μία Ελλάδα όπου μια μέρα, τα ιδιωτικά, μη κερδοσκοπικά πανεπιστήμια υψηλού επιπέδου θα ακμάσουν και θα δημιουργήσουν επωφελείς συνέργειες με τα αντίστοιχα δημόσια, όπως γίνεται και στις ΗΠΑ.

Προσπάθησα να τονίσω στην ομιλία μου τρία αξεδιάλυτα ζητήματα. Την διαρροή επιστημονικού δυναμικού και την επιστροφή τους στην Ελλάδα, τη ζωτικής σημασίας σύνδεση μεταξύ δευτεροβάθμιας και ανώτερης εκπαίδευσης και την κατάσταση των ιδιωτικών, μη κερδοσκοπικών πανεπιστημίων στην Ελλάδα. Μια χαλάρωση στο ρυθμιστικό περιβάλλον σε κάθε έναν από τους παραπάνω τομείς θα ενισχύσει την δημιουργικότητα, τη μάθηση και την οικονομική ανάπτυξη και θα εξυπηρετήσει μακροπρόθεσμα τα συμφέροντα της Ελλάδας.

 

Richard L. Jackson

President
Κολλέγιο Αθηνών - Κολλέγιο Ψυχικού